рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢्рд▓ोрдХ (Sanskrit Shloka)
рдмрди्рдзुрд░ाрдд्рдоाрдд्рдордирд╕्рддрд╕्рдп рдпेрдиाрдд्рдоैрд╡ाрдд्рдордиा рдЬिрддः ।
рдЕрдиाрдд्рдордирд╕्рддु рд╢рдд्рд░ुрдд्рд╡े рд╡рд░्рддेрддाрдд्рдоैрд╡ рд╢рдд्рд░ुрд╡рдд् ॥ 6.6 ॥
IAST Transliteration
bandhur ─Бtm─Бtmanas tasya yen─Бtm─Бiv─Бtman─Б jitaс╕е
an─Бtmanas tu ┼Ыatrutve vartet─Бtm─Бiva ┼Ыatruvat ॥ 6.6 ॥
рд╣िंрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж (Hindi Translation)
рдЬिрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдЕрдкрдиे рдорди рдФрд░ рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рд╡рд╢ рдоें рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдоा рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдоिрдд्рд░ рд╣ै। рдкрд░ंрддु рдЬिрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдорди рдФрд░ рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рдЬीрддрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдирд╣ीं рдХिрдпा, рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ी рдЖрдд्рдоा рд╢рдд्рд░ु рдХे рд╕рдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै।
English Translation
For one who has conquered the mind, the self is the best friend. But for one who has failed to do so, the same self will act as his greatest enemy.
рд╣िрди्рджी рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░рдкूрд░्рд╡рдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा (Detailed Explanation in Hindi)
рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдЗрд╕ рд╢्рд▓ोрдХ рдоें рдорди рдФрд░ рдЖрдд्рдоा рдХे рд░िрд╢्рддे рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХो рд╕рдордЭा рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ाँ "рдмрди्рдзुрд░ाрдд्рдоा" рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै – рдЖрдд्рдоा рд╣ी рдоिрдд्рд░ рд╣ै। рдЬрдм рдордиुрд╖्рдп рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों, рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдФрд░ рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХी рдЖрдд्рдоा рдЙрд╕рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕рд╣ाрдпрдХ рдмрди рдЬाрддी рд╣ै।
рдпрджि рдордиुрд╖्рдп рдиे рдЖрдд्рдорд╕ंрдпрдо рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕ुрдЦ, рд╢ांрддि рдФрд░ рдоोрдХ्рд╖ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдмрдв़ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдоा, рдорди рдФрд░ рдмुрдж्рдзि рдПрдХ рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕рд╣ी рдоाрд░्рдЧ рджिрдЦाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдмुрд░ाрдЗрдпों рд╕े рдмрдЪाрддे рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди "рдЕрдиाрдд्рдордиः" – рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬिрд╕рдиे рдЖрдд्рдо-рд╕ंрдпрдо рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХिрдпा, рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдоा рд╣ी рд╢рдд्рд░ु рдХे рд╕рдоाрди рдмрди рдЬाрддी рд╣ै। рд╡рд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рд╣ी рдорди рдФрд░ рд╡ाрд╕рдиाрдУं рдХे рд╡рд╢ рдоें рд╣ोрдХрд░ рдЧрд▓рдд рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрддा рд╣ै, рдмुрд░े рдХрд░्рдо рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЕंрддрддः рджुрдЦ, рдЕрд╢ांрддि рдФрд░ рдкрддрди рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддा рд╣ै।
рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдпрд╣ाँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдоिрдд्рд░ рдФрд░ рд╢рдд्рд░ु рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╣рдоाрд░े рднीрддрд░ рд╣ी рд╣ैं। рдорди рдФрд░ рдЖрдд्рдоा рдХो рд╕ाрдзрдиा рд╣ी рдЬीрд╡рди рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╡िрдЬрдп рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рднीрддрд░ рдЬीрдд рдЧрдП, рддो рдмाрд╣рд░ рдХी рд╣рд░ рдЪुрдиौрддी рдЫोрдЯी рд▓рдЧрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै।
Detailed Explanation in English
In this powerful verse, Lord Krishna explains the dual role of the self.
When one has mastered the mind and senses, the self becomes the greatest friend. A disciplined mind acts as a guiding force, leading us toward peace, clarity, and spiritual fulfillment. Such a person finds inner harmony and remains unaffected by external disturbances.
However, if the mind is uncontrolled, the same self becomes the enemy. An undisciplined mind drags a person into desires, anger, greed, jealousy, and fear. Instead of uplifting, it pulls the person down, causing mental suffering and spiritual decline.
This teaching highlights the importance of self-mastery. External enemies may harm us temporarily, but an uncontrolled mind continuously destroys our peace and progress. On the other hand, once the mind becomes a friend, it is the strongest ally one can ever have.
Krishna is essentially reminding us: “Win the battle within, and the world outside will no longer trouble you.”
рдЬीрд╡рди рдоें рд╕ीрдЦ (Life Lessons in Hindi)
-
рдорди рд╣ी рдоिрдд्рд░ рд╣ै – рд╕ंрдпрдоिрдд рдорди рд╣рдоें рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।
-
рдорди рд╣ी рд╢рдд्рд░ु рд╣ै – рдЕрд╕ंрдпрдоिрдд рдорди рдкрддрди, рджुрдЦ рдФрд░ рдмुрд░ाрдИ рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддा рд╣ै।
-
рднीрддрд░ी рд╡िрдЬрдп рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै – рдпрджि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдЬीрдд рд▓ें, рддो рдмाрд╣рд░ी рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдЖрд╕ाрди рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।
-
рдЗрди्рдж्рд░िрдп рд╕ंрдпрдо рдХा рдорд╣рдд्рд╡ – рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕ाрдзрдиा рд╕े рдордиुрд╖्рдп рдЬीрд╡рди рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
-
рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдк्рд░рдЧрддि – рдЖрдд्рдоा рдХो рдоिрдд्рд░ рдмрдиाрдиे рд╕े рдоोрдХ्рд╖ рдФрд░ рд╢ाрд╢्рд╡рдд рд╢ांрддि рд╕ंрднрд╡ рд╣ै।
Life Lessons in English
-
Mind as a Friend – A disciplined mind helps us achieve peace, joy, and success.
-
Mind as an Enemy – An uncontrolled mind drags us into suffering and downfall.
-
Inner Victory is the Greatest Victory – Conquering one’s thoughts makes external struggles easier.
-
Power of Self-Discipline – Through control of senses and practice of yoga, one can transform life.
-
Spiritual Growth – Making the self a friend leads to liberation and eternal bliss.
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ (Conclusion)
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 6 рд╢्рд▓ोрдХ 6 рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдпुрдж्рдз рдмाрд╣рд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рднीрддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдорди рдХो рд╕ाрдз рд▓ें, рддो рдЖрдд्рдоा рд╣рдоाрд░ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдоिрдд्рд░ рдмрди рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоें рд╢ांрддि, рд╕рдлрд▓рддा рдФрд░ рдоोрдХ्рд╖ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдпрджि рд╣рдо рдорди рдХो рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдоें рдирд╣ीं рд░рдЦрддे, рддो рд╡рд╣ी рдЖрдд्рдоा рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рд╢рдд्рд░ु рдмрдирдХрд░ рд╣рдоें рдиीрдЪे рдЧिрд░ा рджेрддी рд╣ै।
In conclusion, Lord Krishna teaches that the mind is both the key to liberation and the cause of bondage. If controlled, it is our greatest ally; if uncontrolled, our worst enemy. The choice is ours—whether to make the self a friend or foe.
No comments:
Post a Comment